2024-03-25

Uzak bilgisayarlardaki günlükleri etkinleştirmek

Vista ve sonrası sürümlerde Sistem, Uygulama, Güvenlik ve Kur olay günlüklerine ek olarak bir sürü Uygulama ve Hizmet Günlüğü geldi. Örnek, "Microsoft-Windows-PrintService/Operational". Ancak bu günlüklerin bir kısmı varsayılan olarak devre dışı geliyor. Bu kadar olay günlüğünü açarsak disk kısa sürede dolacaktır. İsteğe göre bir kısmını açmakta bir sakınca yok, geriye doğru çok yüksek sayıda olayı hatırlamak zorunda değilsek.

Örneğimiz "Microsoft-Windows-PrintService/Operational" varsayılan olarak kapalı geliyor. Açmak için şu yazımda anlattığım yöntemi kullanabiliriz. Önce uzak bilgisayardaki bu günlüğe ait bir değişken oluşturalım:

$PrintLog = Get-WinEvent -ListLog "Microsoft-Windows-PrintService/Operational"
$PrintLog.IsEnabled = $true
$PrintLog.SaveChanges()

Birkaç bilgisayarda durumu kontrol etmek için

$bilgisayarlar | 
ForEach-Object {
    Invoke-Command -Computername $_ -ScriptBlock {
        Get-WinEvent -Logname "Microsoft-Windows-PrintService/Operational"} | 
            Format-Table LogName, IsEnabled, RecordCount, MaximumSizeInBytes -AutoSize

gibi birşey kullanılabilir.

Alternatif olarak Windows Events Command Line Utility (wevtutil) kullanılabilir:

wevtutil set-log  Microsoft-Windows-PrintService/Operational /enable:true

2024-03-20

Powershell ile anlık olarak en fazla işlemci kullanan süreci bulmak

Her konuda olduğu gibi bilişimde de kavram karmaşaları oluyor. Bellekte olduğu gibi işlemci kullanımında da bir kavram karışıklığı var. En çok işlemci kullanan süreci belirlememiz gerekseydi anlık olarak mı bir ölçüm yapardık yoksa bilgisayarın açıldığı tarihten itibaren mi?

Poweshell'in Get-Process cmdlet'i bize sadece toplam işlemci kullanım süresini veriyor. Anlık olarak en çok işlemci kullanan süreci bulmak istersek Get-Process işimizi görmez.

Get-Process * | 
    Sort-Object -Property CPU -Descending | 
        Select-Object -First 10

Bu amaçla yaptığım kısa bir araştırmada Windows'un sayaçlarının (counter) kullanılabileceğini gördüm. Performans İzleyicisi (Performance Monitor) ile görüntülenen verilerin kaynağı olan sayaçlar, powershell ile Get-Counter cmdlet'i ile okunabiliyor. Yüzlerce sayaca sahip Windows'da hangi sayacı kullanacağımızı seçmek için şöyle bir arama yapabiliriz:

Get-Counter -ListSet *Process*

Ya da doğrudan performans izleyiciyi açarak buradan istediğimiz sayacı seçebiliriz. Dikkat edilmesi gereken bir konu, Türkçe Windows sürümlerinde sayaç isimlerinin de Türkçe olması. Script'i bir makinede geliştirip sunucuda çalıştırınca hatalar üretebilir. Ben tüm komutları İngilizce sayaç isimleri ile kullanacağım.

Benim bu amaçla kullanacağım sayaç "\İşlemci(*)\% İşlemci Zamanı" (ya da İngilizce işletim sistemlerinde "\Process(*)\% Processor Time". Ama bu şekilde Get-Counter tüm süreçlerin toplam anlık yüzdesini veriyor.

Get-Counter -Counter "\Process(*)\% Processor Time"

Ayrı ayrı süreçlerın anlık işlemci kullanım oranlarını görebilmek için ise bu komutun döndüğü [PerformanceCounterSampleSet] nesnesinin CounterSamples dizisini genişletmek gerek. Bu dizinin içinde her sürecin işlemci kullanımı CookedValue değeri içinde geliyor. Sonra bu değere göre dizmeli (Sort-Object -Property CookedValue -Descending) ve en çok değere sahip 10 (Select-Object -First 10) tanesini listelemeliyim:

Get-Counter -Counter "\Process(*)\% Processor Time" |
    Select-Object -ExpandProperty CounterSamples |
     Sort-Object -Property CookedValue -Descending |
       Select-Object -First 10 

Bu en çok işlemci kullanımına sahip ilk 10. Ama burada görmek istemeyeceğimiz değerleri süzmek için Where-Objet {$_.InstanceName -notin ("_total","idle","system") kullanabiliriz.

Get-Counter -Counter "\Process(*)\% Processor Time" |
Select-Object -ExpandProperty CounterSamples |
Where-Object {$_.InstanceName -notin ("_total","idle","system")} |
Sort-Object -Property CookedValue -Descending |
Select-Object -First 10

Bu bize anlık olarak en fazla işlemci kullanım oranına sahip 10 süreci verir. Benzer bir şeyi Türkçe işletim sistemi yüklü bilgisayarlarda yapmak için:

Get-Counter -Counter "\İşlem(*)\% İşlemci Zamanı" | 
Select-Object -ExpandProperty CounterSamples |
Where-Object {$_.InstanceName -notin ("_total","idle","system")} |
Sort-Object -Property CookedValue -Descending |
Select-Object -First 10

İlgilendiğimiz bir süreç varsa ve bu sürecin anlık işlemci kullanım oranıyla ilgileniyorsak, örneğin yazdırma biriktiricisi (print spooler) için şöyle bir script olabilir:

Get-Counter '\Process(*)\% Processor Time' | 
    Select-Object -ExpandProperty CounterSamples | 
        where {$_.InstanceName -eq "spoolsv"}

Bu işler daha kolay olamaz mıydı?

2024-03-08

archlinux kurulumu

Benim kurulum adımlarım şöyle:

Öncelikle BIOS veya UEFI kipte mi kuracağımı belirlemem lazım. Sanal makineye kuruyorsam vmx dosyasının içinde firmware="efi" satırının olmasına dikkat etmem lazım.

Zamanla değişmekle birlikte bugünlerlde Archlinux CD'si (veya USB) ile boot edilen bir makinede BIOS kipinde aşağıdaki gibi bir açılış ekranı karşılar bizi.

UEFI kipinde açılan bir makinede ise Archlinux'un açılış ekranı aşağıdaki gibi olur.

Açtıktan sonra UEFI modda olup olmadığını doğrulamak için [1]

cat /sys/firmware/efi/fw_platform_size

ya da şu yazıda belirtilen yöntemler kullanılabilir. Bu satır 64 dönüyorsa sistemimiz şu anda 64 bitlik UEFI ile açılmıştır. 32 dönüyorsa 32 bitlik UEFI ile açılmıştır. Dosya bulunamadı hatası alıyorsam sistemim BIOS kipinde açılmıştır.

ISO dosyası (veya USB) ile sistemi açtıktan sonra Türkçe klavye alışkanlıkları olan birisi olarak öncelikle klavye düzenimi alışık olduğumuz düzene ayarlamak isterim. Çalıştırmam gereken komut şu:

loadkeys trq

Bu komut sonunda ş ve ğ gibi karakterler doğru görüntülenmeyecektir ama en azından nokta, virgül ve / karakterleri alışık olduğum yerlerde olacaktır.

İlk iş disk bölümlendirmesi. Önce diskimiz ne şekilde algılanmış bakmak için 

lsblk

kullanabilirim. Eski SATA bağlantılı (SSD'ler dahil) diskler sda veya sdb gibi, NVMe diskler de nvme0n1 veya nvme1n1 (n1 namespace numarası, genelde değişmez) gibi görüntülenir. Disk bölümleri de nvme0n1p1, nvme0n1p2 gibi isimlendirilirler. Disk bölümlendirmesi için fdisk, gdisk veya cfdisk kullanılabilir. Ben 4 bölümden oluşan şöyle bir yapı kullanacağım (NVMe diskler için bu isimleri uygun karşılıkları ile değiştirerek diğer adımları aynen uygulayabilirim):

sda1    EFS     512 MB             EF00     fat32
sda2 swap 1xRAM veya 2xRAM 8200 swap
sda3    boot 1 GB 8300 ext4, btrfs, xfs, jfs
sda4 root isteğe göre 8300 ext4, btrfs, xfs, jfs

3. sütundaki değerler EFS ve boot gibi bölümler için önerilen asgari boyutlar. Swap için eski alışkanlık 2xRAM gibi bir değerdi. Ama NVMe disklerin çıkışıyla birlikte bunu 1xRAM gibi bir düzeye indirebileceğimizden bahsedilmiş. Yeni sistemlerde artık hazırda bekletme (hibernate) kullanılmıyor, s2idle (veya s0) var. Bunun için bu değerler yeterli. Ama hazırda bekletme kullanılacaksa kabaca toplam RAM miktarının 2.5 katı gibi bir alan gerekebilir. 4. sütundaki değerler daha önce bahsettiğim gibi bölüm kodları. Bir EFI bölümünün kodu EF00 olmazsa bazı linux dağıtımları kabul etmiyor.

Bu bölümlendirmeyi oluşturduktan sonra biçimlendirmeye geçelim. EFS (EFI system partition) fat olmalı.

mkfs.vfat -F32 /dev/sda1

Sırayla gidelim, swap bölümü için mkfs değil mkswap kullanmalıyım:

mkswap /dev/sda2

Boot bölümü ext4 olabilir:

mkfs.ext4 /dev/sda3

Root bölümü de ext4 olabilir.

mkfs.ext4 /dev/sda4

Şimdi bu bölümleri bağlayalım. Disk yapısını oluşturmak için arada mkdir ile gereken klasörleri oluşturuyorum:

mount /dev/sda4 /mnt
mkdir /mnt/boot
mount /dev/sda3 /mnt/boot
mkdir /mnt/boot/efi
mount /dev/sda1 /mnt/boot/efi
swapon /dev/sda2

Bir Archlinux kurulumu yapmak için gereken temel paketleri kuralım. Bunu yapmak için Archlinux'a özel pacstrap komutunu kullanıyorum.

pacstrap -K /mnt base linux linux-firmware

[1]'de temel kurulum için bu 3 paketin yeterli olduğu belirtilmiş. Bu paketlerin toplamı yaklaşık 500 MB civarında olduğu için biraz zaman alacak. (Sanal makine kurulumlarında linux-firmware paketine gerek yok, bu durumda boyut 200+ düşer) Bu komuttaki -K seçeneği linux anahtarlarını ayarlamak için. Bir sebeple bu adım atlarnırsa veya sorun olursa

pacman-key --init
pacman-key --populate

ile anahtarlar yeniden ayarlanabilir. Oluşturulan disk bölümlerimiz ile ilgili bilgiyi fstab dosyasına yazmak için şu komutu kullanabilirim:

genfstab -U -p /mnt >> /mnt/etc/fstab

Hedef sistemimiz artık /mnt altında oluştuğu için buradaki fstab dosyasına yazıyorum. Buradaki -U anahtarı fstab dosyasına disk bölümlerini yazarken UUID'ler ile yazmasını, -p ise pseudo bağlantı noktalarını hariç bırakmasını belirtmek için. Ancak -p anahtarının varsayılan olduğu ve açıkca belirtilmesine gerek olmadığı söylenimş [2].

Bu aşamadan sonra canlı linux ortamından hedef Archlinux kurulumuna ait diğer ayarları yapabilmek için arch-chroot ile ortamımı değiştireceğim.

arch-chroot /mnt

Burada yapmak isteyeceğim işlemlerden biri hedef sistemin zaman dilimini değiştirmek. Varsayılan kurulumlarda ABD zaman dilimleri geliyor. Bunu Türkiye zaman dilimine göre ayarlamak için /usr/share/zoneinfo/ konumundaki zaman dilimlerinden birine sembolik link oluşturmam gerek.

ln -sf /usr/share/zoneinfo/Turkey /etc/localtime

-s sembolik link (diğer seçenek hard link), -f ise /etc/localtime varsa üzerine yazmak istediğimi belirtiyor. Hangi koşullarda tam bilmiyorum, ama bazen bu dosya olabiliyor.

Linux'ta genel kural donanım saati UTC (merkezi saat) olarak ayarlanır. Eğer değilse bunu ayarlamak için

hwclock --systohc --utc

kullanabilirim. Bu aşamadan sonra bazı yerelleştirme ayarları ile devam edeceğim. Ama kullanacağım editörü henüz yüklemedim. Seçeneklerim arasında nano, vi, vim ve neovim var. Ben neovim ile devam ediyorum:

pacman -S neovim

Yerel ayarlarımı Türkiye'ye göre ayarlamak için /etc/locale.gen dosyasının içindeki tr_TR ile başlayan (uygun görülen) satırların başındaki # karekterini silmem gerek. Ben sadece

# tr_TR.UTF-8

satırını

tr_TR.UTF-8'e

dönüştürüyorum. Sonrasında 

locale-gen

çalıştırmak gerek. Benzer şekilde /etc/locale.conf dosyasına da bir satır ekliyorum:

echo LANG=tr_TR.UTF-8 > /etc/locale.conf

Bir de yeni bir ortam değişkeni oluşturayım.

export LANG=tr_TR.UTF-8

Bu son 3 adımın her birinin gerekliliğini bilmiyorum, ama [1]'de yazılmış.

Bir sonraki adım bilgisayar adını belirlemek.

echo "archbox" > /etc/hostname

Eğer istenirse ağ yöneticisi olarak network manager kurulabilir (ayrıca [4])

pacman -S networkmanager nm-connection-manager network-manager-applet

Kurulmadıysa aşağıdaki kurulum sonrası adımlarda bazı yöntemler var.

Hedef sistemimizdeki root kullanıcısının parolasını belirliyorum:

passwd

2 kez aynı parolayı yazmamı isteyecek. Kendime yeni bir kullanıcı da oluşturmam gerek. Genel eğilim, bu kullanıcının da yetkili bir kullanıcı (wheel grubu üyesi) olması. Bu amaçla aşağıdaki gibi bir komuta ihtiyacım olacak.

useradd -mg users -G wheel,power,storage -s /bin/bash metin

ve bu kullanıcının şifresini belirleyip (belirlemezsem kullanıcı devre dışı olarak gelir) şifre süresini sınırsız yapıyorum (kötü bir örnek mi?). Linux kullanıcı yönetimi için

passwd metin
chage -d 0 metin

Henüz sudo kurmadım. Bunun yanı sıra ihitiyaç duyulabilecek birkaç paket daha var:

pacman -S sudo grub efibootmgr intel-ucode os-prober zsh

Şimdi wheel grubuna yetkilerini vereyim. Önce visudo komutunun ihtiyaç duyduğu varsayılan editörü belirlemeliyim:

export EDITOR=nvim

sonra

visudo

komutunu çalıştırarak gelen ekranda

#%wheel ALL=(ALL:ALL) ALL

satırının başındaki # işaretini silerek dosyayı kaydedip çıkıyorum.

Son adımlara geldim. Önce grub'ı ayarlayalım:

grub-install --target=x86_64-efi --efi-directory=/boot/efi

Sonra grub.cfg dosyalarını oluşturmak gerek. Gerçek yeri neresi, tam bilemiyorum ama 2 konum için de ayrı ayrı oluşturmayı tercih ediyorum.

grub-mkconfig -o /boot/grub/grub.cfg
grub-mkconfig -o /boot/efi/EFI/arch/grub.cfg

Son adım, initramfs dosyasının oluşturulması. Bunu mkinitcpio ile yapacağım. Ama bunun için bir preset'e ihtiyacım var. pacstrap ile kurduğum linux paketi /etc/mkinitcpio.d klasörünün atında linux.preset dosyasını verdi. Bunu -p linux yazarak, veya sadece -P (bütün presetler için oluştur) diyerek yapabiliryorum. Her rehberde bahsedildiği için bunu yapmaya alışmışım. Ama aslında initramfs dosyasının oluşturulması zaten pacstrap ile kurulan her çekirdek paketinden sonra otomatik yapıldığı için aşağıdaki adım gerekli değil.

mkinicpio -p linux # gerekli değil

İşlem tamam. arch-chroot ortamından çıkıyorum.

exit

Tüm bağladığımız disk bölümlerinin bağlantılarını kesiyorum. 

umount -R /mnt

ve sistemi tekrar başlatıyorum.

reboot

Tekrar başlayınca oluşturduğum metin kullanıcısıyla oturum açabileceğim. Ama henüz bir masaüstü ortamı yüklemedim. Bu da başka bir yazıya kalsın.

Kurulum Sonrası adımlar

Kurulumdan sonra eğer Network Manager gibi bir ağ yöneticisi kurulmadıysa bilgisayar otomatik IP almayabilir. Bu durumda /etc/systemd/network klasörünün altında

20-wired.network
25-wireless.network

dosyaları içine DHCP için

[Match]
Name=wlp2s0

[Network]
DHCP=yes
IgnoreCarrierLoss=3s

sabit IP için

[Match]
Name=enp1s0

[Network]
Address=10.1.10.9/24
Gateway=10.1.10.1
DNS=10.1.10.1

satırları eklenebilir [3].

zsh kurduk, ama ayarlamadım. Aslında zsh kurulumunu useradd adımından önce yaparsak useradd adımında /bin/bash yerine /bin/zsh diyerek bunu doğrudan devreye alabilirim. Ama yapmadıysam da şu yazımdaki adımlarla yapılabilir.

Tekrar başlattıkan sonra 

grub>

gibi bir ekranda kalıyorsa grub.cfg dosyasını bulamıyor olabilir. CD/USB ile canlı ortamda açarak grub-mkconfig adımını tekrarlamak gerek. UEFI sistemlerde bile /boot/grub/grub.cfg olmasına dikkat etmek gerek.

Kurulan sistemdeki klaveye düzeni Türkçe olmazsa Türkçeleştirmek için

localectl set-keymap trq

kullanılabilir.

Network Manager kurduktan sonra systemd-networkd hizmetini devre dışı bırakmak gerek. dhcpcd ve systemd-resolved hizmetleri de aynı anda çalışmamalıdır [4].

---

[1] https://wiki.archlinux.org/title/installation_guide
[2] https://man.archlinux.org/man/genfstab.8
[3] https://wiki.archlinux.org/title/Systemd-networkd

[4] https://ejmastnak.com/tutorials/arch/network-manager/